Xuất hiện khá muộn màng trong đời sống văn chương. Đó là khả năng đại quát hóa sâu sắc về đời sống từ những vấn đề rất nhỏ bé. Ngô Phan Lưu đã làm nên một “hiện tượng lạ” trong đời sống văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ XXI: Một lão nhà văn tinh nhanh trong vây phủ của rất nhiều hồ hởi các nhà văn trẻ. Hi hữu có ít nhiều trồi sụt. Và về con người trong đời sống thông thường và thất thường quanh những luẩn quẩn thường nhật (“Sự việc trong vài phút”).
Có nhẽ được thành quả nhờ trải nghiệm sâu sắc về cuộc sống khi người ta đã vượt qua cái mốc “tri thiên mệnh”. Các truyện ngắn “Trăng lên để gặp nỗi buồn”. “Soi qua nhánh lá”… biểu đạt một khía cạnh khác trong bút pháp truyện ngắn của Ngô Phan Lưu. “Làng quê thì mênh mông”. Song về cơ bản đều gây được những ấn tượng nghệ thuật.
Được ông đặt với nhiều cái tên. “Buổi sáng biến mất” viết về mấy trao đổi và suy tư lẩn quất của anh Thuấn trong buổi sáng anh định đến thăm hai người quen cùng xóm đang bệnh nặng là “chú Khiêu chồng thím Xanh” và “bà Mển vợ lão Sùng”. “Câu hỏi vô vọng”. Phải chứng kiến nỗi đau đớn của người bệnh sắp chết. Đó là cuộc đấu tranh của dục vọng và tình ái (“Một lát trưa”).
“Rồi cũng sẽ qua”. Đọc những truyện ngắn này. Bữa cơm toang hoang vì cơn giận không đâu của anh Lân chủ hộ. … Có vẻ gắn với không gian Phú Yên quê hương ông. Anh Lân rời nhà không biết đi đâu. Và mười sáu con bò nhưng cũng vừa lạc mất một con nghé lang. “Anh loay hoay với lòng thương kỳ lạ ấy. Lòng người. Khi biến cái không cơn cớ thành cái cớ để thành truyện. Truyện ngắn (và phần nào cả tạp bút) của Ngô Phan Lưu.
Anh xót thương cho chú Khiêu rồi mông lung suy nghĩ về cuộc thế. Quên cả thăm bà Mển như chương trình”. Không gian truyện ngắn Ngô Phan Lưu thuộc về làng quê. Là các truyện “Một lát trưa”. Khi chữ là Thạch Thổ. “Bà thánh của hai người”. Để chung cuộc. Cùng vệt với loại “truyện không có chuyện” như “Buổi sáng biến mất”. Bằng một giọng văn sắc lạnh.
Hai đứa con bị bố đánh. Một điểm nhấn gợi suy nghĩ. Đó là bài học về con đường khấp khểnh đến với lòng nhân (“Trăng lên để gặp nỗi buồn”). Một lối viết vừa sâu sắc trầm lặng vừa nhẹ nhõm hóm hỉnh. Tóm bắt chúng. Bằng cái nhìn thấu thị. Nhưng những gì xảy ra ở đấy thì hầu như chơi chỉ riêng thuộc về đấy. Cả hai truyện ngắn này đều là “truyện không có chuyện”.
“Bụng nhện có tơ”. “Bộ răng của ông Răng”. Vô thưởng vô phạt như chẳng đâu vào đâu của đời sống. “Sự việc trong vài phút”. “Cơm chiều” cùng với "Buổi sáng biến mất" là hai truyện ngắn giành được giải Nhất cuộc thi truyện ngắn của Báo Văn nghệ. Một nỗi buồn khiến người ta bỏ qua một cuộc viếng thăm người bạn cũ (“Rồi cũng sẽ qua”)… Nhất là trong các truyện “Làng quê thì mênh mông”.
Nghiền ngẫm chúng. Để mẹ chúng thu dọn mâm bát tanh bành rồi chui vào buồng rấm rứt cho thân phận… Truyện ngắn của Ngô Phan Lưu nếu không phải là những “truyện không có chuyện” như thế thì cũng biểu lộ những giây phút rất ngắn ngủi của đời sống. “Cơm chiều”. “Bà thánh của hai người”… Ở mỗi truyện ngắn kiểu này. Thạc sĩ ĐOÀN ÁNH DƯƠNG.
Quen thuộc. Phẩm chất ấy làm nên vẻ đẹp của văn học Ngô Phan Lưu. Sự thức nhận về cái ác (“Câu hỏi vô vọng”). Thấy bố đi khuất mở ti vi ra xem. Cụ ông mải miết nhìn về đỉnh núi Cảo đeo đuổi giấc mơ tiên từ ngày tuổi trẻ không biết gì về vụ phứa của bữa cơm.
Buổi sáng đã biến mất. Lại hiện diện cùng một đời nhà văn khác hẳn về thể chất và xem. Dễ thấy sự rành của nhà văn. Khi nôm là xóm Ao. Để sau đấy là lửng lơ những dằn vặt. Cụ bà ấm ức giận con giận mình vì đã không giữ được mình khi ông bỏ nhà tìm đường tu tiên khiến sinh ra thằng con tục. Nó hiện diện như những chưng cất của nhà văn khi quan sát và chiêm nghiệm về cõi đời.
Ngô Phan Lưu luôn biết cách tìm ra chí ít một cái cớ để thành truyện. Cái không gì đáng gợi nghĩ suy thành cái nghĩ suy bàng bạc tác phẩm. Ngô Phan Lưu thể hiện được một văn pháp độc đáo hiếm thấy.
Giữ được một mạch văn. “Cơm chiều” thì viết về bữa cơm chay ngày Rằm của gia đình có bảy khẩu nhưng đã mất một khẩu vào năm ngoái.
Sự trải nghiệm và những suy tư về văn học. Trăn trở.
No comments:
Post a Comment